Skarga Nadzwyczajna – o zaskarżaniu prawmocnych orzeczeń

W dniu 9 września 2021 roku (I NSNc 43/20), po rozpoznaniu skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego, Sąd Najwyższy uchylił w całości zaskarżony nakaz zapłaty z dnia 29 listopada 1999 roku.  W przedmiotowym stanie faktycznym, Pozwani  6 lipca 1999 roku pożyczyli od Powódki kwotę 20 000 zł, którą to kwotę zobowiązali się zwrócić wraz z wynagrodzeniem Powódki w wysokości 3000 zł  do dnia 5 września 1999 roku. Jako zabezpieczenie ustalono odsetki w wysokości 200 zł dziennie. Ponadto, strony łączyła już wówczas poprzednia umowa pożyczki na kwotę 6000 zł z terminem zwrotu do 4 lipca 1999 roku. Pozwani, pomimo upływu wskazanych w umowach terminów, nie dokonali spłaty żadnego z powyższych zobowiązań i na tej podstawie Sąd Rejonowy w Łodzi nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym w całości uwzględnił żądania Powódki, który to nakaz uprawomocnił się. W dniu 2 września 2019 roku Prokurator Generalny, podnosząc konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego  państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej wniósł skargę nadzwyczajną, zaskarżając przedmiotowy nakaz zapłaty w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Wskazanemu rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego. Skarżący podkreślał, iż pomiędzy kwotą faktycznej pożyczki, a kwotą wynikającą z nakazu (uwzględniając odsetki za zwłokę w kwocie 200 zł/dziennie) występuje rażąca dysproporcja. Skala obciążenia pożyczkobiorcy, a przy tym nieuzasadnionych korzyści pożyczkodawcy, dyskwalifikowała umowę jako godzącą w porządek prawny i sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, w opinii Prokuratora Generalnego nakaz zapłaty został wydany w oparciu o nieważne postanowienia umowne, a Powódka nie przedłożyła dokumentów urzędowych czy prywatnych udowadniających roszczenie, co w myśl poprzednich przepisów było niezbędne do uzyskania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. 

Sąd Najwyższy po przeanalizowaniu stanu faktycznego, podzielił argumentację prokuratora zawartą w skardze. Jak przytoczono w uzasadnieniu, odsetki wskazane w umowach i objęte nakazem, powiększają spiralę zadłużenia i praktycznie, przy braku dobrej woli Wierzyciela, uniemożliwiają spłatę zadłużenia. Postanowienia umowy  zatem, wprowadzające rażąco wygórowane odsetki kapitałowe, jak i odsetki za opóźnienie (zwłokę) w zwrocie pożyczki są nieważne w myśl art. 58§2 KC. Utrzymanie  nakazu w mocy, implikowałoby utrzymaniem w obrocie długu Pozwanych, którego rozmiar jest znacząco nieadekwatny do zaciągniętych pożyczek.

Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził  uchybienie art. 485§1 i 2 KPC, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania, przez jego niewłaściwie zastosowanie i w konsekwencji wydanie nakazu zapłaty, mimo braku ku temu podstaw.  Co więcej, w opinii sądu, wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym bez dostatecznych podstaw stanowi wadliwość, która z uwagi na ciężar gatunkowy stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania.

Tym samym, zostały spełnione łącznie  przesłanki z art. 89 Ustawy o Sądzie Najwyższym tj. przesłanka funkcjonalna (oparta na wyrażonej art. 2 Konstytucji zasadzie sprawiedliwości społecznej), jak również jedna z trzech przesłanek szczegółowych, co umożliwiło skuteczne wniesienie skargi nadzwyczajnej.

Sąd Najwyższy uchylił więc prawomocny nakaz zapłaty z 29 listopada 1999 roku, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

 Skarga nadzwyczajna została wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym ( weszła w życie 3 kwietnia 2018 roku).  Instytucja ta stanowi szczególny środek zaskarżenia, umożliwiający wzruszanie prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych lub sądów wojskowych, które uprawomocniły się po 17 października 1997 roku. Zgodnie z treścią art. 89 ustawy, skarga nadzwyczajna może być wniesiona jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (przesłanka funkcjonalna) , o ile:

  1. orzeczenie narusza zasady do wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji lub;
  2. orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub;
  3. zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego;   (przesłanki szczegółowe)

a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

W orzecznictwie podkreśla się na konieczność koniunktywnego zaistnienia ogólnej przesłanki funkcjonalnej i przynajmniej jednej z wymienionych wyżej trzech przesłanek szczegółowych. W praktyce odbywa się to tak, że w pierwszej kolejności należy poczynić ustalenia czy w danym stanie faktycznym ziściła się którąś z przesłanek szczegółowych. Ponadto, należy zweryfikować czy charakter danego uchybienia powoduje, że uchylenia orzeczenia jest konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (przesłanka funkcjonalna). 

Wniesienie skargi nadzwyczajnej jest możliwe w okresie 6 lat (pierwotnie 3) od dnia wejścia w życie ustawy tj. 3 kwietnia 2018 roku

Co istotne legitymację czynną do złożenia skargi nadzwyczajnej posiada Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz w zakresie swojej właściwości Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Skrzywdzony, niesprawiedliwym w swoim odczuciu prawomocnym rozstrzygnięciem, nie może zatem złożyć skargi bezpośrednio Sądu Najwyższego, a jedynie wystąpić z wnioskiem o jej wywiedzenie do jednego z wskazanych wyżej organów. Wniesienie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest ograniczone czasowo i pierwotnie było możliwe w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy tj. od 3 kwietnia 2018 roku, jednak nowelą z 2021 roku przedłużono na trzy kolejne lata.

Do dnia 31 stycznia 2021 roku zarejestrowano 8508 takich   wniosków skierowanych do Prokuratora Krajowego, a także 8423 wnioski do Rzecznika Praw Obywatelskich (stan na dzień 24 lutego 2021 roku).

W przypadku pytań bądź w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących skargi nadzwyczajnej bądź innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia zapraszamy do kontaktu za pomocą poczty elektronicznej lub do umówienia konsultacji z Radcą Prawnym w naszej Kancelarii we Włocławku (bądź online z wykorzystaniem komunikatora).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *